Minn Dun Gwann Dimech

Fil-medda tas-snin bejn l-1601 sa mitejn sena ilu, il-festa titulari ta’Marija Annunzjata fil-Parrocca taghna ta’ Hal Balzan saret dejjem fil-jum liturgiku tal-25 Marzu.

Fil vizta Pastorali ta’ l-isqof Mons. Tumas Gargallo, li ghamel f’Hal Balzan nhar l-4 ta’ Dicembru 1601, insibu li sa qabel dak in nhar la kien issir l-Ghasar ta’ Lejliet il-festa u l-anqas ma kienet issir Quddiesa Kantata fil-jum tal-festa: kienet issir biss quddiesa letta. Izda fir-relazzjoni tal-Viztu imsemmija, naqraw li kienet ghada kemm giet moghtija bicca art u dar lill- Knisja ta’ l-Annunzjata biex b’hekk ikunun jistghu; “isssiru l-ghasar ta’lejliet il-festa  u l-quddiesa Kanatata f’nhar il-festa kif ukoll biex jitqassmu l-ikel lil fqar” . Nafu wkoll minn din l-istess Vizta li l-Kappilan ta’ Birkirkara ta’ dak iz-zmien , Dun Filippu Borg J.U.D., Kien ta kull sena jigi jqaddes fil-Knisja tal-Lunzjata l-qadima biex izomm id-drawwa li kien minn Hal-Balzan, halla bicca art biex ta’ kull sena titqaddes quddiesa nhar il-festa.(1)

Sa minn meta hal-Balzan sar Parrocca ghalih nhar l-14 ta’Awiss 1655, kif ukoll sa minn meta l-Knisja Parrokjali li ghandna llum bdiet tiffunzjona bhala l-Knisja Parrokjali nhar is 17 ta’ Dicembru 1668.(2) il-festa ta’ Marija Annunzjata bdiet kull ma tmur tikber ta’ kull sena.

F’din il-medda ta’mija u sebgha u disghin sena, saltnu f’Malta tlettax- il Gran Mastru. Mexxew id-Djocesi disa’ Isqfijiet u l-parrocca ta’ Hal Balzan sa mis-sena  1655 kellha seba’ Kappillani.

Miniex behsiebni nidhol f’hafna dettalji dwar tizjin u armar li kienu jsiru ghall-festa tal-Lunzjata, sija fil-knisja kemm ukoll barra. Nafu li dawn ma sarux f’daqqa izda hadu z-zmien ; tant hu hekk li sal gurnata tal-lum l-armar tal-Knisja u ta’ barra ghadu kull ma jmur jizdied u jisbieh. Biss inhoss li Ghandi nsemmi dak li l-aktar laqatni meta kont dan l-ahhar inqalleb il-kotba li fihom inzammu x’uhud mill-kontijiet tal-festa titulari bejn is-sena 1601 u sena 1780.

Hekk insibu li sa dak iz-zmien , id-damask tal-Knisja Parrokjali kien ghadu ma sarx u knisja minghajr damask fil-festa zgur li titlef parti integrali mit-tizjin taghna. Ghalhekk insibu li l-Balzanin ta’dak iz-zmien irnexxielhom isibu knisja  ohra li setghet tislef id-damask taghha u din il-knisja kienet dik ta’ San Fillippu ta’ L-Isla. Ma kienx  facli li mill-ewwel insir naf minn liema knisja dan id-damask kien qed jingieb. Meta bdejt inqalleb il-kontijiet wiehed wara l-iehor, bdejt insib: “Per fitto di damasco per barche, per pastasi portatura e riportatura” jigifieri “ Ghal kiri ta’ damask, ghad-dghajjes, ghal dawk li garrewh lejn Hal-Balzan u lura”. Izda fl-ahhar  tfacca kont u warajh ohrajn li specificaw minn liema knisja dan id-damask kien qed jingieb u semmew : “ Affito di Tapezzria dalla Chiesa di San Filippo della Senglea”.(3)

Kienet drawwa li fil-granet tal-festa titulari u f’xi festi ohra l-pavimenti tal knejjes jigu miksija bil-weraq tar-rand. Klin, saghajtar u harrub. L-art tal-knisja taghna kienet tigi ukoll miksija b’dan il-weraq. Sibt li ghall-okkazjoni tal-festa tal-Lunzjata il-balzanini kienu igibu erba’ mazzi ta weraq mill-gonna tal-buskett u tlettax –il qatta saghtar.(4)

Mix-xatt tal-Belt kienu jinxtraw erba’ bramel qatran li kienu juzawh flimkien ma’ l-injam ghal-mixeghla.(5)

Ghall-illuminazzjoni ta’ barra kienu jikkru mijiet ta’ lampi ikkuluriti taz-zejt u dawn kienu jgibuhom minn Birkirkara u minn Hal-Lija.(6)

Sa ma sar l-orgni tal-knisja fil-1727, insibu li l-prokuraturi kienu jhallsu ghal-kiri ta’ orgni.(7)

Insibu ukoll li ghal bosta snin kien imexxi l-muzika tal-festa l-meastro di Cappella s-Surmast  Melchiore San Martin. (8)

Il-maskli kienu jinkrew minn Birkirkara, li nsibuha imsemija: “Affitto delli mortaletti da Bella Cara”.(9)

Kienet uzanza sabiha hafna li-l-Kappillan tal-Parrocca ta’ Hal Balzan qrib il-jum tal-festa ta’ l-Annunzjata, kien jikri kaless u kien imur jistieden lill-Gran Mastru kif ukoll lill-Isqof.(10)

Il-kalesis kienu wkoll jinkrew ghall-predikaturi tal-Panegirku, kif ukoll xi drabi nsibu tliet kalessi ghal muzicisti u ghall-kantanti.(11)

Ta’ min isemmi l-qubbajt, helu li hu marbut mal-festa taghna. F-wiehed mill-kotba tal-kontijiet tal-Knisja Parrokkjali sibt il-qubbajt imsemmi: dan kien fis-sena 1746 meta gie moghti lill-abbatini li ghamlu akkolti u censier fil-festa.(12)

Fis-sena 1759 insibu li jissemmew ghal-ewwel darba t-tamborlini li hadu sehem fil-festa. Dan kien meta l-prokuaturi kienu Dun Gian Indri Magri u Mastru Gian Grixti.(13)

Nispicca billi ngib kopja ta’ kont tal-festa:  

Referenzi

1.   Dimech – Hal Balzan Nur.6         2.   Suppliche 1668 – Kuria Archiv.

3.   Arkiv. Parr – Lib 48                    4.   Arkiv. Parr – Lib 56

5.   Archiv. Parr – Lib Ibid. Cit         6.   Archiv. Parr – Lib 48

7.   Archiv. Parr – Lib 56                  8.   Archiv .Parr – Lib 48

9.   Archiv. Parr – Lib. ibid. cit         10.  Archiv. Parr – Lib. ibid. cit

11.  Archiv. Parr – Lib. ibid. cid        12.  Archiv. Parr – Lib.  56

13.  Archiv. Parr – Lib 56 A